Terminy przedawnienia

Roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu, a powodem jest między innymi to, by po pierwsze wierzyciel za wczasu dbał o swoje interesy, a po drugie, aby dłużnik nie musiał pozostawać w zbyt długiej niepewności. Terminy przedawnienia należy liczyć od daty wymagalności, o której pisałem w jednym ze swoich wcześniejszych wpisów . Żeby ustalić jaki jest termin przedawnienia konkretnego roszczenia należy w pierwszej kolejności sprawdzić, czy przepisy regulujące dany stosunek prawny zawierają jakieś szczególne regulacje dotyczące tej materii. Tego typu odrębne regulacje zostały przewidziane odnośnie do niektórych roszczeń w ramach: umowy sprzedaży, spedycji, przewozu, pożyczki, najmu, dzieła, użyczenia, rachunku bankowego, rękojmi za wady, zachowku, natomiast stosunków prawnych mających odrębny od zasad ogólnych termin przedawnienia, jest znacznie więcej niż wymieniłem powyżej.

Jeżeli przepisy regulujące dany stosunek prawny nie przewidują dla określonego roszczenia majątkowego odrębnego terminu przedawnienia, wówczas stosować należy zasady ogólne kodeksu cywilnego. Zasady ogólne kodeksu cywilnego będą wiec miały zastosowanie przy ustalaniu terminu przedawnienia wszystkich roszczeń, dla których przepisy nie przewidują odrębnego terminu. Co jest istotne to, że zasady ogólne uległy istotnej zmianie z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1104).

Jak było przed 9 lipca 2018 roku, a jak jest ?

Przed powyższą nowelizacją, która weszła w życie 9 lipca 2018 roku, przepisy przewidywały zasadniczo:

Wspomniana nowelizacja skróciła ogólne terminy przedawnienia roszczeń majątkowych za wyjątkiem tych, które dotyczą świadczeń okresowych oraz roszczeń związanych prowadzoną działalnością gospodarczą, a to dlatego, że ustawa odnosić się miała w założenu do ochrony interesów osób innych, niż prowadzace działalność gospodarczą. Tym samym skróceniu uległ 10 letni termin ogólny, bowiem ten zastąpiony został terminem 6 letnim.  Skrócono także termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym wyrokiem lub innym równoważnym rozstrzygnięciem, co do których również wprowadzono termin 6 letni.

Obowiązek sądu badania przedawnienia w sprawach konsumenckich

Kolejnymi istotnymi zmianami dotyczącymi przedawnienia jest to, że sądy zostały zobowiązane do badania, czy w sprawach przeciwko konsumentom, nastąpiło już przedawnienie dochodzonego roszczenia. Przed nowelizacją sąd badał tę okoliczność wyłącznie na zarzut pozwanego, a samo przedawnienie roszczenia nie stanowiło przeszkody w dochodzeniu roszczenia przez wierzyciela. Zgodnie z nowym art. 117 par. 2(1) k.c. po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Niewątpliwie nowelizacja ma w powyższym zakresie charakter prokonsumencki.

Przepisy przejściowe

W związku z powyższą nowelizacją może powstać wątpliwość, który termin będzie miał zastosowanie np. w sytuacji gdy umowa była zawarta przed datą wejścia w życie nowelizacji, a spór powstał po tej dacie. Odpowiedzi należy szukać w ustawie zmieniającej.

Przepisy przejściowe przewidują, że do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, które na ten dzień nie przedawniły się, stosuje się przepisy nowe, przy czym jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy. Przepisy zapobiegają również sytuacji, w której powyższa reguła mogłaby doprowadzić do wydłużenia terminu przedawnienia, co byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy. W związku z powyższym przyjęto, że jeżeli przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Przykład:

10 letni ogólny termin przedawnienia rozpoczął się 9 lat przed wejściem w życie przepisów zmieniających. W takiej sytuacji termin 6 letni nie rozpocznie się z dniem 09 lipca 2018 roku, gdyż to spowodowałoby wydłużenie terminu przedawnienia o 5 lat.  W takiej sytuacji do przedawnienia doszłoby równo rok po wejściu w życie ustawy.

adw. Patrick Wilhelmsen