Opis stanu faktycznego:

W ostatnim czasie spotkałem się z następującą sytuacją: Podejrzany ustanowił w sprawie trzech obrońców. W związku z przedłużeniem zastosowanego wobec podejrzanego aresztu tymczasowego, wszyscy obrońcy złożyli zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w tym przedmiocie. Podczas posiedzenia sądu drugiej instancji (Sąd Apelacyjny) sędzia wygłosił ustne sprawozdanie, przytaczając pokrótce zarzuty podniesione w jednym z zażaleń obrońcy (jednego z trzech). Dwóch obrońców dostrzegło, że sprawozdanie nie odnosi się do ich zażaleń, co zostało zasygnalizowane sądowi. Po weryfikacji sąd ustalił, że do akt załączono tylko jedno zażalenie.

Pomimo wniosku dwóch obrońców o odroczenie terminu posiedzenia, sąd postanowił rozpoznać jedno z zażaleń, a pozostałe przekazać do rozpoznania w odrębnym terminie. Areszt tymczasowy został utrzymany. Podczas kolejnego terminu Sąd, w innym już składzie, wydał postanowienie o umorzeniu postępowania wywołanego wniesieniem dwóch nierozpatrzonych wcześniej zażaleń. Wobec tego dwa zażalenia obrońców nie zostały merytorycznie rozpatrzone.

Podstawa do umorzenia postępowania

Jako podstawę do umorzenia postępowania wywołanego przekazaniem do odrębnego rozpoznania dwóch nierozpatrzonych zażaleń Sąd Apelacyjny wskazał art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

Postanowienie o umorzeniu postępowania sąd (słusznie zresztą) argumentował niedopuszczalnością rozpatrzenia zażaleń dwóch obrońców w późniejszym terminie z tego względu, że postępowanie tożsame przedmiotowo i podmiotowo zostało rozstrzygnięte postanowieniem sądu rozpatrującego pierwsze zażalenie obrońcy. Wydanie przez sąd postanowienia doprowadziłby więc do sytuacji, w której w obrocie istniałyby dwa sprzeczne ze sobą rozstrzygnięcia.

Pogląd powyższy, mówiący o konieczności umorzenia postępowania toczącego później, ma oparcie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 roku, I KZP 31/03, w którym wskazano, że Niedopuszczalne jest rozpoznanie zażalenia, wniesionego przez jednego z obrońców oskarżonego (podejrzanego) na postanowienie sądu pierwszej instancji, które już się uprawomocniło na skutek rozpoznania zażalenia innego obrońcy tej samej osoby. […] zaskarżone orzeczenie w wyniku rozpoznania odwołania nie zostanie uchylone staje się prawomocne. Zostaje wyczerpany tok instancji, a w konsekwencji pojawia się negatywna przesłanka procesowa w postaci zakazu ne bis in idem (nie dwa razy o to samo). Stosownie bowiem do treści art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone. Wspomniana przesłanka dotyczy nie tylko orzeczeń, którymi rozstrzygnięto o głównym przedmiocie postępowania karnego (kwestie winy i kary), ale także zaskarżalnych decyzji incydentalnych. Powstaje natomiast wątpliwość w związku z naruszeniem prawa podejrzanego do obrony, które staje się jeszcze bardziej jaskrawe, w sytuacji gdy w zażaleniach poszczególnych obrońców podniesione zostały inne zarzuty lub gdy któryś z obrońców wnosił np. o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, który mógłby zmienić ocenę sądu rozpatrującego zażalenie.  

Skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jako środek ochrony ?

Kodeks postępowania karnego nie przewiduje w przedstawionej sytuacji środków pozwalających na skuteczne zaskarżenie postanowienia wydanego w przedmiocie rozpatrzenia wyłączenie jednego zażalenia. W przedstawionej powyżej sytuacji można natomiast mówić o naruszeniu fundamentalnego prawa podejrzanego (oskarżonego), jakim jest jego prawo do obrony.

W zaistniałej sytuacji należy sięgnąć do uregulowań zawartych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, która dla zaistniałej sytuacji przewiduje pośredni środek ochrony jakim jest skarga do Europejskiego Trybunały Praw Człowieka w Strasburgu. Skarga taka przysługuje na każde orzeczenie sądowe, w przypadku wyczerpania środków odwoławczych przewidzianych w prawie krajowym, nie licząc środków o charakterze nadzwyczajnym. W omawianym przepadku przesłanka będzie spełniona wobec prawomocności postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia jednego tylko obrońcy. Podstawą skargi może być wyłącznie naruszenie postanowień Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz protokołów uzupełniających. Europejska Konwencja Praw Człowieka zapewnia stronie prawo do rzetelnego procesu sądowego, prawo do obrony oraz prawo do skutecznego środka odwoławczego.

Co istotne, pozytywny wynik postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka nie stanowi podstawy do uchylenia orzeczenia krajowego, natomiast może stanowić podstawę do zasądzenia na rzecz podejrzanego odpowiedniego zadośćuczynienia. W tym też przejawia się pośredni charakter tego środka ochrony. Co istotne, niejednokrotnie bywało w przeszłości tak, że pozytywne rozpatrzenie wniesionej do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skargi, stanowiło impuls do dokonania przez państwo stronę, zmian ustawowych.

Kancelaria Adwokacka adwokata Patricka Wilhelmsen zajmuje się reprezentacją stron w sprawach karnych. W przypadku chęci nawiązania współpracy, zapraszam do kontaktu pod numerem: 508-920-164. Siedziba Kancelarii znajduje się przy ul. Rozbrat 34/36 lok. 95 w Warszawie (00-429). Klientów przyjmujemy również w Kancelarii Adwokackiej Adwokata Patricka Wilhelmsen, filia w Piasecznie, ul. Zaleśna 20, 05-502 Piaseczno.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *